نماز و مفهوم حقيقی آن

نماز و مفهوم حقيقی آن 

جابر بن عبداللّه انصاری گويد: روزی به همراه مولای متّقيان، امیرالمؤمنین علی عليه السلام بودم، شخصی را ديديم که مشغول نماز است، حضرت به او خطاب کرد و فرمود: آيا معنا و مفهوم نماز را می‌دانی که چگونه و برای چه می‌باشد؟ 
اظهار داشت: آيا برای نماز مفهومی غير از عبادت هم هست؟ 
حضرت فرمود: آری، به حقّ آن کسی که محمّد صلّی اللّه عليه و آله و سلم را به نبوّت مبعوث گردانيد، نماز دارای تأويل و مفهومی است که تمام معنای عبوديّت در آن خواهد بود. 
آن شخص عرض کرد: پس مرا تعليم فرما. 
امیرالمؤمنین علی عليه السلام فرمود: معنا و مفهوم اوّلين تکبير آن است که خداوند، سبحان و منزّه است از اين که دارای قيام و قعود باشد. 
دوّمين تکبير يعنی؛ خدای موصوف به حرکت و سکون نمی باشد. 
سوّمين تکبير يعنی؛ اين که نمی توان او را به جسمی تشبيه کرد. 
چهارمين تکبير يعنی؛ چيزی بر خداوند عارض نمی شود. 
پنجمين تکبير مفهومش آن است که خداوند، نه محلّ خاصّی دارد و نه چيزی در او حلول می‌کند. 
ششمين تکبير معنايش اين است که زوال و انتقال و نيز تغيير و تحوّل برای خداوند مفهومی ندارد. 
و هفتمين تکبير يعنی؛ بدان که خداوند سبحان همچون ديگر اجسام، دارای أبعاد و جوارح نيست. 
سپس در ادامه فرمايش خود فرمود: معنای رکوع آن است که می‌گوئی: خداوندا! من به تو ايمان آورده‌ام و از آن دست بر نمی دارم، گرچه گردنم زده شود. 
و چون سر از رکوع بر می‌داری و می‌گوئی: «سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ الحَمْد للّه ربّ العالمين» يعنی؛ خداوندا! تو مرا از عدم به وجود آورده ای و من چيزی نبوده و نيستم، پس هستی مطلق توئی. 
و هنگامی که سر بر سجده فرود آوری، گوئی: خداوندا! مرا از خاک آفريده ای؛ و سر بلند کردن از سجده يعنی؛ مرا از خاک خارج گردانده ای. 
و همين که دوّمين بار سر بر سجده گذاری يعنی؛ خداوندا! تو مرا در درون خاک بر می‌گردانی؛ و چون سر بلند کنی گوئی: و مرا از درون همين خاک در روز قيامت برای بررسی اعمال خارج می‌گردانی. 
و مفهوم تشهّد، تجديد عهد و ميثاق و اعتقاد به وحدانيّت خداوند؛ و نيز شهادت بر نبوّت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم و ولايت اهل بيت او عليهم صلوات اللّه می‌باشد. 
و معنای سلام، ترحّم و سلامتی از طرف خداوند بر بنده نمازگزار است، که در واقع ايمنی از عذاب قيامت باشد. 

 مستدرک الوسائل: ج 4، ص 105، ح 5